Gastcolumn: Evert du Marchie van Voorthuysen

Zonnig perspectief voor Europa

In het jaar 2000 werkte ik een tijdje als natuurkundige in een laboratorium in Baltimore. Mijn collega's kwamen uit de hele wereld: een blanke Amerikaan, een Amerikaan van Chinese afkomst, een echte Chinees, een Koreaan en een Rus. Tijdens de pauzes spraken we over van alles en nog wat. Geleidelijk aan bleek dat ik me nog het meest verwant voelde met de Rus, de enige andere Europeaan. Voor mij, opgegroeid en gevormd in de tijd van de koude oorlog, was dit een merkwaardige ervaring. Ik voelde me immers meer liberaal dan socialist, en in mijn jonge jaren vormde de ‘American Way of Life’ het lonkend perspectief. Een open, internationaal georiënteerde maatschappij van vrije mensen, bereid om waarden van democratie en humaniteit te verdedigen tegen alle bedreigende mogendheden en ideologieën.

Intussen is de koude oorlog gewonnen door het Westen. De USA werd overgenomen door de neo-conservatieven en ontketende een heilloze oorlog tegen het zogenaamde terrorisme. En nu dreigt het machtigste land ter wereld te bezwijken aan ‘imperial overstress’ en een naar binnen gekeerde bigotte mentaliteit. In de film ‘War of the Worlds’ van een jaar of tien geleden wordt New York aangevallen door gigantische robots op drie poten. Het dochtertje van de hoofdpersoon vraagt angstig aan haar vader: ‘Dad, are these Europeans?’. Een presidentskandidaat die in staat is om een vreemde taal te spreken is al verdacht.

De westerse cultuur is nog steeds leidend in de wereld. Het Handvest van de Verenigde Naties is gebaseerd op waarden die in Europa tijdens de Verlichting zijn ontstaan, waarden die tot voor kort het beste in de USA in praktijk werden gebracht. Europa en Amerika vormden de pijlers van de westerse cultuur. Maar door alle misstappen van het Bush-bewind en de republikeinse dominantie in het Huis van Afgevaardigden heeft de USA zijn morele leiderschap verspeeld. De wereld keek naar Europa, want in dat werelddeel worden de mensenrechten gewaarborgd, heerst welvaart en worden conflicten op een redelijke manier opgelost. Europa heeft zich op wonderbaarlijke wijze hersteld van de materiële en morele wonden van de Tweede Wereldoorlog en de dekolonisatie. Voor het eerst in de wereldgeschiedenis begon er op vreedzame wijze en niet door militaire verovering een supermacht te ontstaan. De Europese Unie trad op als eenheid bij internationale conferenties. Tot voor kort stonden vrijwel alle Europese landen die nog geen lid van de EU waren te trappelen om lid te worden.

Maar nu is de Europese Unie in grote verwarring, door eigen schuld. Er is een gemeenschappelijke munt ingevoerd zonder bijbehorend financieel bestuur. Er zijn torenhoge schulden gemaakt, door Zuid-Europese regeringen, door Nederlandse huizenbezitters, Engelse consumenten, enzovoort. Nu het piramidespel stagneert is het zwarte pietenspel begonnen. De Europese regeringsleiders besteden daar nu alle aandacht aan. Eigen land en eigen volk eerst, met die slogan hopen ze herkozen te worden. En zo gaat niet alleen de euro teloor, maar dreigt daarmee de hele Europese samenwerking in elkaar te zakken. Hiermee zal de tweede pijler van de westerse cultuur verzakken in een moeras van onbeduidendheid. De fakkel van de menselijke beschaving zal worden overgenomen door Aziaten. Als zelfbewuste Europeaan ben ik hier niet blij mee.

Is er nog hoop voor Europa? Ja, maar dan moeten we wel snel zijn. Onze eigen partij kan hier een belangrijke rol inspelen. De regeringsleiders hebben de tijd gehad, en hebben gefaald. Er wordt nu een verdrag in elkaar geflanst door 26 van de 27 lidstaten omdat een van de belangrijkste landen, het Verenigd Koninkrijk, heeft afgehaakt. Het zal wel weer te weinig inhoud krijgen en te laat komen, tenzij er een nieuwe impuls wordt toegediend.

Er is één Europese instantie waarin het gemeenschappelijk Europees belang wel wordt behartigd, namelijk het Europees Parlement. Dit is het enige democratisch gekozen orgaan op Europees niveau. Vele Europarlementariërs kijken met gemengde gevoelens naar de veel te langzame voortgang in de bestrijding van de eurocrisis. De belangrijkste onder hen is Guy Verhofstadt, fractievoorzitter van de ALDE groep, en dus aanvoerder van onze eigen Europarlementariërs. Verhofstadt streeft in duidelijke, bezielende bewoordingen een Europees federaal bestuur na om de weeffout bij de invoering van de euro te repareren. Hij wil op korte termijn ‘eurobonds’ uitgeven, obligaties die door Europa gegarandeerd worden. Hiermee kan de staatsschuld van landen als Griekenland gefinancierd worden met een rente die voor deze landen nog dragelijk is.

Tot voor kort deed de Europese Unie het helemaal niet slecht. In- en uitvoer waren redelijk in balans, in tegenstelling tot de USA. Het probleem ligt in een interne onevenwichtigheid, het onvermogen van de Zuidelijke landen om te concurreren tegen de kennelijk efficiënter opererende Noordelijke landen. Het schuldenprobleem van de Zuidelijke landen is hiermee ontstaan. Zoals Alfred Kleinknecht terecht opmerkt in Trouw van 21 januari 2012 moet de oplossing verder reiken dan een streng verbod op nationale begrotingstekorten, want dat lost de oorzaak van het schuldenprobleem niet op. De Zuidelijke landen moeten hun economieën versterken. Zij moeten hun comparatieve voordelen t.o.v. Noord-Europa beter gaan benutten.

Naast olijfolie en toerisme is dat zonne-energie. In de Zuidelijke delen van Griekenland, Italië, Spanje en Portugal kunnen op zeer grote schaal zonnecentrales worden gebouwd. Hiermee kan de importbehoefte aan gas en kolen drastisch worden verlaagd, maar tevens kan op grote schaal elektriciteit worden geëxporteerd naar Midden- en Noord-Europa. De zonnecentrales kunnen bestaan uit velden met foto-voltaische zonnepanelen (PV) of  uit velden met spiegels die
zonnewarmte concentreren op de stoomketels van thermische centrales (CSP). Deze laatste technologie maakt het mogelijk om de energie op te slaan, zodat er dag en nacht zonnestroom beschikbaar is. Duitsland en Griekenland werken aan het Helios project, een investeringsplan voor velden met zonnepanelen en de bouw van fabrieken voor zonnecellen in Griekenland. Het gehele project is begroot op 20 miljard euro, en zet dus zoden aan de dijk.

Op het TV programma Buitenhof van 22 januari 2012  trad Guy Verhofstadt in discussie met twee zogenaamde eurosceptici. Een van hen, Arjan Vliegenthart, directeur van het wetenschappelijk bureau van de SP, verweet Verhofstadt een oplossing te willen doordrukken tegen de wil van de bevolking. Zo ging het vaak in de Europese politiek, dus dit verwijt is begrijpelijk. Verhofstadt verdient juist brede steun van het electoraat, en in Nederland dient D66 hierbij voorop te lopen als meest Europees gezinde partij. De meest uitgesproken anti-Europese partijen zijn SP en PVV. Uit de groei van zowel SP als D66 in de opiniepeilingen zou je kunnen concluderen dat de kiezers Europa belangrijk gaan vinden. Ik vind dat D66 in zeer duidelijke bewoordingen stelling moet gaan nemen: steun aan de ideeën van Verhofstadt, versterking van de rol van de Europese Commissie en het Europees Parlement, steun aan een programma om de zieltogende Zuid-Europese economieën te versterken inclusief de bouw van zonnecentrales. De andere middenpartijen zullen in dit krachtenveld positie gaan kiezen: voor een op termijn federaal Europa, of terug naar een lossere samenwerking van landen met ieder een eigen munt.

Als Alexander Pechtold het enthousiasme van Verhofstadt overneemt en de leiders van onze zusterpartijen in de andere lidstaten dat ook doen, dan is er hoop. Dan is er een werkelijk zonnig perspectief voor Europa.

Evert du Marchie van Voorthuysen

Lid van D66, actief bij landelijke thema-afdeling Duurzame Ontwikkeling (werkgroep Energie) www.d66duurzameontwikkeling.nl 
Directeur van de Stichting ter bevordering van Grootschalige Exploitatie van Zonne-Energie (GEZEN) www.gezen.nl

---

Deel dit item en plaats het op: