Een lijst van incidenten en twijfelachtige keuzes ontneemt het zicht op de mooie ambities van dit College. Onhandige communicatie en fouten in de procesvoering domineerden de afgelopen tweeenhalf jaar. Dat en meer zei D66 bij de algemene beschouwingen.

Voorjaarsdebat in de gemeenteraad van Groningen

dinsdag 29 juni 2004

Dit is misschien een sombere dag voor de politiek in Groningen, maar de relativering is te vinden in het feit dat dit soort gebeurtenissen hoort bij het wezen van politiek. Want politiek is de schakel tussen abstractie en praktijk. Hoe hoger het voltage van de ambities hoe moeilijker de overgang naar de praktijk. Politici moeten een veilig proces garanderen. De politiek is de stoppenkast van de samenleving. Als je te veel vraagt van de samenleving slaan vroeg of laat de stoppen door. En dan heeft het niet zo veel zin om de stop de schuld te geven. Je kunt je beter bedenken dat het niet zo handig is om de wasmachine, de muziekinstallatie en de broodbakmachine tegelijk te laten draaien. Een bestuurswissel is evenmin een professioneel drama. Maar persoonlijk hakt het er in. Uit de gebeurtenissen van vandaag blijkt eens te meer dat de overgang van theorie naar praktijk een kwetsbaar proces is.

Gemeenteraadsleden vertegenwoordigen in hun vrije tijd de algemene wens van de inwoners van Groningen dat het een beetje de goede kant op gaat met onze stad. Het is onze taak om steeds opnieuw uit te zoeken wat daar het antwoord op zou moeten zijn. Of de theorie spoort met de praktijk. Communicatie is een voorwaarde. Direct. In levende lijve. Om te horen of je als bestuurder wel zulke slimme dingen zegt, om te controleren of het overkomt, om te merken dat je niet alleen de argumentatie op orde dient te hebben, maar dat je ook moet overtuigen. Want dat is democratie. Je moet dus durven knokken met je opponenten – de tegenstand zelfs opzoeken, maar ook eer leggen in flexibiliteit als je niet hebt kunnen overtuigen. Want gelijk heb je pas als je het ook kunt krijgen.

D66 heeft dit College de afgelopen jaren op een aantal dossier tamelijk ondubbelzinnig gesteund. Vooral omdat dit College beloftes heeft in te lossen die door voorgaande Colleges zijn gewekt. Colleges waar D66 deel van uitmaakte. En omdat er een erfenis ligt, die met zorg moet worden behandeld. Wij willen voorkomen dat dit College de wet van de remmende voorsprong gaat personifiëren. Ik noem de Groninger Vensterscholen, ik noem Meerstad en CiBoGa. Wij steunen overigens ook kansrijke nieuwe dossiers zoals De Intense Stad en het overgrote deel van uw bezuinigingsplannen. D66 kiest dus voor medeverantwoordelijkheid op talloze dossiers. Maar die keus is in de loop van de tweeënhalf jaar van deze collegeperiode steeds meer onder druk komen te staan. U maakte het Groningen, maar ook deze gemeenteraad niet gemakkelijk. Door onhandige communicatie en door fouten in de procesvoering. Incidenten en keuzes die veel onrust veroorzaken. De gemeenteraad moet veel opvangen. U leek er op te rekenen dat wij steeds opnieuw overlopen van begrip.

D66 merkt op dat de lijst met negatieve voorbeelden niet alleen de portefeuille raakt van de man die vandaag de moed had om te gaan. De lijst is langer. Hoewel de ongefundeerde ophef over de Groninger Vensterscholen, de communicatie rond Ambiënte, het eerst failliet verklaarde Simplon, GISCA, de valse start van de VMBO-discussie, de herstructurering van het sociaal-cultureel werk, The Never Ending Story of het bezoekercentrum in Beijum misschien de meeste aandacht trokken was er ook: de reparatie van het gat tussen de Cultuurnota’s, de malaise in de sportsector, de geschiedenis van de Peizerweg, de rollebollende theaterdirecteuren. WING is niet een dossier dat zich leent voor oppositioneel vertoon, maar wij vinden wel dat wij onder ogen moeten zien dat u als college - als team - schromelijk laat ontdekte wat er aan de hand was. En is het niet noodzakelijk voor de oplossing om te erkennen dat en er jarenlang twee partners in pappen en nathouden waren? Vrager en aanbieder identificeerden zich te zeer met elkaar. Indexering bleef achterwege, en de overheid die een zakelijker verhouding eiste liep zelf voor op de val door een aanbod onder de kostprijs te eisen.

De problemen van vandaag vragen om subtiel bestuur. Een platitude, maar hij kan vandaag niet luid genoeg klinken. Want de analyse van het College is vaak zuiver. Een college kan echter niet alleen daarop worden afgerekend. Het College is geen vakgroep en ook geen verlengstuk van het ambtelijk apparaat, maar een toplaag in het openbaar bestuur. Tact, overtuigingskracht, timing en gevoel voor het proces geven de doorslag. Weten wat je teweeg brengt als je op televisie op een bepaald moment het een of het ander zegt. Daar komt het op aan. U zult misschien denken: de beste stuurlui staan aan wal. Maar was dat maar waar! Het vervelende is nu net dat de gemeenteraad keer op keer met u in hetzelfde schuitje zit. Zelfs een duale raad wordt zeeziek als een college bij herhaling op het verkeerde moment of met een verkeerde koers het sop kiest. Ondertussen betuigt u op papier uw geloof in modern bestuur, waar u in de praktijk kiest om het minder goed te doen dan vroeger. Tegenstrijdigheden, waar zelfs George Bush eerlijk voor zou uitkomen. Maar van hem is dan ook de uitspraak: I have opinions of my own -- strong opinions -- but I don’t always agree with them.

Het is een groot geluk dat onze wethouders ondanks alles stuk voor stuk een hartgrondige hekel aan het woord wethoudersstad. Dat weten wij allemaal. Want de dienstencultuur die daar uit voortvloeit belemmert hen in het collegiale werk. De nieuwe gemeentesecretaris zal er de tanden in moeten zetten. Die tanden moeten wel van staal zijn. Wij zouden – tegen de tijd dat de nieuwe secretaris een tijdje aan het werk is, graag een keer met haar praten over de manier waarop zij deze missie gaat operationaliseren. Uit het meerjarenperspectief leren wij dat de gemeenteraad terecht het College steunt in een groot deel van de bezuinigingen. Pijnlijk, maar nodig, geldt voor de grote bulk. Zonder veel gemor wordt een enorme opgave versleuteld. Een paar elementen zal ik er dadelijk uitpikken. Maar eerst dit. Er staan nog veel noodzakelijke, risicovolle projecten op de rails. Wie de voortgangsrapportage bestudeert ziet dat vooral de sociale sector en de ruimtelijke sector grote vraagstukken op het bordje hebben liggen. Het zal nog moeilijk worden om de balans tussen uitgaven en inkomsten te bewaren. Het eerste zal met name voor de grote projecten gelden. Ook spelen organisatorische vraagstukken een grote rol. Bij de rekening sprak ik over personeelsgroei, maar denk bijvoorbeeld ook aan de sociale pijler, die het SSP moet vervangen.

Volgens D66 is de uitdaging van het College om het bestuurlijk accent te verleggen van kwantiteit naar kwaliteit. Minder maar meer. D66 verwacht van u dat u tijdig ingrijpt als plannen te sterk tegen de krimpende financiële kaders beginnen te schuren, als grote grijze olifanten in een te krap hok. Wij vragen u om eer te leggen in de kwaliteit. In de kwaliteit van besturen, maar ook in de kwaliteit van het product. Op die manier kan Groningen ook in moeilijker tijden blijven groeien: steeds interessanter en levendiger worden, minder in de massa, maar door te winnen aan kwaliteit. Uit die gedachte volgt ook dat u niet te gemakkelijk aan allerlei nieuwe voorzieningen moet denken. Het bundelen van bestaande voorzieningen, bijvoorbeeld tot nieuwe Vensterscholen, is efficiënt en vernieuwend tegelijk. Vindingrijk zijn, en winst halen door de zaken beter te organiseren. Maar tegelijkertijd ook geen zaken volledig overhoop halen, vooral niet die structuren die al zo kwetsbaar zijn en noodzakelijk in deze tijd. Dus niet een te grote broek aantrekken bij het saneren van het sociaal-cultureel werk. Maar doordacht, voorzichtige stappen zetten. En door te investeren, te investeren in kwaliteit.

D66 vindt dat de onhaalbare bezuiniging op Welzijn van tafel moet. Een tweede conflictpunt tussen D66 en dit College richt zich op het sociaal-cultureel werk. De wet van de remmende voorsprong heeft zijn rol gespeeld in het sociaal-cultureel werk. De gedachte om de bestaande voorzieningen eens goed tegen het licht te houden, is in orde. En ook D66 sluit de sluiting van een aantal voorzieningen niet uit, als daar goede argumenten voor zijn. Probleem is dat die argumentatie vooralsnog niet aantoonbaar inhoudelijk van aard is. Het gaat vooral over geld. Bovendien vinden wij uw keuzes te rigoureus. Het kan niet zo zijn dat wij een jarenlang zorgvuldig opgebouwde spreidingsbeleid in een keer failliet verklaren. Met andere woorden: uw mixpercentage zegt D66 niets en zes buurthuizen sluiten en vijf speeltuincentrales is te veel. Uw voorstel snijdt ruw in vitale netwerken. Wij willen een betere inhoudelijke basis leggen. De inhoud bepaalt uiteindelijk het financieel kader. Als het bij de begroting te laat is de benodigde middelen structureel vrij te maken dan kan de reserve benut worden die de Raad op voorstel van het College bij de rekening heeft gecreëerd. In 2006 regelen we het structureel. Over WING nog dit. Het enige dat wij op dit moment van u vragen is dat de gemeente zich een betrouwbare partner toont. Dus zorg ervoor dat u de mensen die het wezen van onze sociale netwerken vormen beschermt. Zorg ervoor dat U uw beloften aan het WING-personeel waarmaakt en zorg ervoor dat deze zomer de accommodaties gewoon kunnen doordraaien. Maak een noodplan voor de overgangsperiode en presenteer ons dat op korte termijn.

In deze individualistische tijd zullen wij snel geneigd zijn om problemen volledig aan personen toe te schrijven. Het mag niet zo zijn dat wij zeggen: Pattje is weg, lang leve dit College. Feit is echter dat problemen vaak maar voor een deel te herleiden zijn tot de afdeling personeelszaken. Het systeem creëert de voorwaarden, of het laat dingen gebeuren. Natuurlijk zou het niet zuiver zijn om vandaag de rol van de coalitiepartijen over te slaan. Want PvdA, VVD, CDA en Groenlinks vormen samen dit College. Door haar brede samenstelling is het per definitie intern gericht. Ze tekenen daarmee voor een vergelijkbaar type college als dat waar de jonge leiders Van den Berg en Wallage een broertje dood aan hadden. In de jaren zeventig plaatste men er een uitgesproken en spraakmakend programcollege tegenover. D66 constateert dat de spanningsboog die in de Gemeenteraad tot uitdrukking zou moeten komen, tot nu toe vaak gevangen zit in de coalitie. Pogingen van fracties om zich aan dit brede College te spiegelen komen daardoor vaak bedrogen uit. Dit weekend woonde ik in de Westergasfabriek de opera Raaff bij. Een opera over een opera die bijna ten onder gaat aan de interne strijd tussen de geniale componist M (Mozart) en de beroemde tenor Raaff. Beide zijn verliefd op de mooie sopraan Ilia. Gaandeweg komt de toeschouwer erachter dat de liefde van de mannen niet zo diep zit. Want Ilia is niet wezenlijk gewild. Ze is een speeltje in de titanenstrijd tussen mannen, die in wezen alleen in zichzelf geïnteresseerd zijn. Het maakt de sopraan bijna waanzinnig. Pas als het al te laat komt Ilia in een prachtige aria tot het inzicht dat ze niet meer is dan een gebroken spiegel in wiens scherven de mannen zichzelf kostte wat het kost wensen te zien schitteren. Waar doet ons dat aan denken? De coalitiefracties doen net als Raaff en Mozart verwoede pogingen om zich dit College toe te eigenen en zich erin te herkennen. Maar dit College is van niemand. Beste coalitiefracties. Als u de fixatie op het College niet loslaat, zult u uiteindelijk alleen in de scherven een stukje van uw eigen gezicht kunnen zien. Dualen of verdwalen, that’s the question!

Thomas van Dalen